018 ภาวะโลหิตจางจากการออกกำลังกาย

มุมมองทั่วไปมองว่า นักกีฬาที่มีความทนทาน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง นักปั่นจักรยาน มักจะมีอาการขาดแคลนธาตุเหล็ก การขาดแคลนธาตุเหล็กอาจทำให้เกิดโรคโลหิตจาง ซึ่งจะลดการส่งออกซิเจนไปสู่กล้ามเนื้อ ทำให้สมรรถภาพในการออกกำลังกายลดลง แต่โรคโลหิตจางในกลุ่มนักกีฬาที่มีความทนทานนั้นไม่เหมือนกับที่คนส่วนใหญ่เข้าใจสักเท่าใดนัก เปอร์เซ็นต์นี้เป็นการบ่งชี้ถึงการเกิดการขาดแคลนธาตุเหล็กจนทำให้เกิดโรคโลหิตจางในกลุ่มประชากรปกติ

คำจำกัดความของภาวะโลหิตจาง

ภาวะโลหิตจางเกิดขึ้นเมื่อระดับฮีโมโกลบินมีค่าน้อยกว่า 8.5 mmol/L สำหรับเพศชาย และน้อยกว่า 7.5 mmol/L สำหรับเพศหญิง ในบางประเทศ มีหน่วยนับฮีโมโกลบินเป็น g / dl. ความต่างในการแปลงค่าจาก mmol/L เป็น g/ml มีค่าเท่ากับ 1.6 ดังนั้น ค่าฮีโมโกลบิน 10.0 mmol/L จะมีค่าเท่ากับ 10.0 x 1.6 = 16 g/dl.

ฮีโมโกลบินใช้ตัวย่อว่า Hb

ภาวะโลหิตจางจากการออกกำลังกาย

เลือดประกอบด้วยสสารที่เป็นของแข็ง มีเซลล์เลือด ของเหลว และพลาสมา หากมีการใช้พลังงานติดต่อกันเป็นเวลานาน จะส่งผลทำให้เกิดภาวะโลหิตจางจากการออกกำลังกาย อาการหลักๆคือพลาสมามีการเพิ่มขึ้นสูง และมีฮีโมโกลบินต่ำ ปริมาณของพลาสมา ในกรณีที่มีอาการหนักสุดๆ อาจเพิ่มขึ้นได้มากถึง 25% จากการเพิ่มขึ้นของพลาสมา นักกีฬาที่มีความทนทานจะมีการหมุนเวียนเลือดที่มากกว่ามากเมื่อเทียบกับผู้ที่ไม่ออกกำลังกาย คนที่ไม่ใช่นักกีฬา มีปริมาณเลือดเท่ากับ 5 ลิตร นักกีฬาที่มีความทนทาน จะมีปริมาณเลือดอยู่ที่ 6-7 ลิตร การเพิ่มขึ้นของพลาสมาเกิดขึ้นได้เป็นผลจากการฝึกฝนร่างกาย เป็นการปรับตัวของร่างกายที่เกิดขึ้นจากการฝึกความทนทาน

หลอดด้านขวา: เลือดแบบไม่แยกส่วน
หลอดด้านซ้าย: เซลล์เลือดและพลาสมาแยกส่วนกันหลังจากการเอาเลือดไปปั่น


การที่มีปริมาณพลาสมาเพิ่มขึ้น ไม่ได้ทำให้เซลล์เม็ดเลือดแดงเพิ่มขึ้นตาม ดังนั้น นักกีฬาที่มีความทนทานหลายคน แม้จะมีค่าฮีโมโกลบินต่ำ แต่ไม่ได้ทำให้เกิดการขาดแคลนของธาตุเหล็ก การเพิ่มขึ้นของปริมาณพลาสมาขึ้นอยู่กับขนาดและความเข้มข้นในการฝึกฝนความทนทาน ผลลัพธ์ที่ได้ท้ายที่สุด คือเลือดจะมีลักษณะเบาบางลง มีเส้นใยน้อยกว่า ซึ่งจะสะท้อนให้เห็นจากการที่ความเข้มข้นของเลือดลดลง

ไม่เพียงเท่านั้น การที่ความเข้มข้นของเลือดลดลง ควรมองเป็นการปรับตัวของร่างกาย จากการฝึกความทนทานของร่างกายอย่างหนักหน่วง ระหว่างการแข่งขันตูร์ เดอ ฟรองซ์  การแข่งขันใช้เวลามากกว่า 3 อาทิตย์ ค่าความเข้มข้นของเลือดของนักแข่งโดยเฉลี่ย ลดลงในระหว่างการแข่งขัน ประมาณ 2-3 % นักปั่นที่เริ่มการแข่งขันด้วยค่าความเข้มข้นของเลือดอยู่ที่ 45 เมื่อจบการแข่งขัน ค่าความเข้มข้นจะอยู่ที่ 42 เมื่อได้พักร่างกายหลังจากการแข่งขัน สถานการณ์จะกลับมาปกติอีกครั้ง ค่าความเข้มข้นของเลือดจะกลับมาเป็น 45 เหมือนเดิมในระยะเวลาหลังจากการแข่งขันประมาณ 1 สัปดาห์ การเกิดภาวะโลหิตจางจากการเล่นกีฬา เป็นปรากฏการทางร่างกายที่ไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษา แต่เนื่องจากภาวะเลือดจางจากการเล่นกีฬามักจะถูกมองว่าอาจทำให้เกิดภาวะขาดแคลนธาตุเหล็กอย่างจริงจัง จึงมักจะถูกวินิจฉัยให้ได้รับการรักษาด้วยธาตุเหล็ก ซึ่งไม่มีความจำเป็นและไม่แนะนำเป็นอย่างยิ่ง เพราะการรักษาด้วยการใช้ธาตุเหล็ก อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงร้ายแรงตามมาได้ ดังนั้น นักปั่นที่มีค่าฮีโมโกลบินต่ำ ควรนึกถึงเฟอร์ริตินในเลือด เฟอร์ริตินในเลือดเป็นแหล่งเก็บสะสมธาตุเหล็กให้กับร่างกาย การมีค่าฮีโมโกลบินต่ำ และมีค่าเฟอร์ริตินปกติ ถือเป็นภาวะโลหิตจางจากการอออกกำลังกาย ไม่จำเป็นต้องได้รับการรักษา

นักปั่นที่มีค่าฮีโมโกลบินต่ำ และมีระดับเฟอร์ริตินต่ำ ทำให้เกิดภาวะเลือดจางจากการขาดแคลนธาตุเหล็ก ควรได้รับการรักษาด้วยธาตุเหล็ก